Publikacje uzupełniające Roczniki

Czytelnik, który pragnąłby zaznajomić się dokładniej z poszczególnymi zagadnieniami, winien zwrócić się do wydawnictw specjalnych GUS lub wydawnictw innych instytucji, w których ogłaszane są materiały źródłowe. MRS 1934

(…) nie zmieniły dotychczasowej koncepcji Rocznika jako wydawnictwa zawierającego podstawowe dane statystyczne. Czytelnicy pragnący wszechstronnie poznać poszczególne zagadnienia znajdą odpowiednie dane w specjalnych publikacjach szczegółowych (…). Bieżące dane statystyczne zawiera natomiast miesięcznik – Biuletyn Statystyczny. RS 1959

Dalsze rozszerzenie tematyki Rocznika Statystycznego nie zmienia jego charakteru jako wydawnictwa zawierającego podstawowe dane statystyczne. Czytelnicy pragnący uzyskać bardziej wszechstronne naświetlenie poszczególnych zagadnień, znajdą interesujące ich dane w publikacjach szczegółowych, wydawanych przez GUS w serii (…). Aktualne dane statystyczne publikowane są na bieżąco w miesięczniku pt. „Biuletyn Statystyczny”. RS 1960

Czytelnicy interesującymi się bieżącymi danymi statystycznymi za okresy miesięczne i kwartalne mogą je znaleźć w miesięczniku „Biuletyn Statystyczny”. MRS 1962

Bardziej szczegółowe informacje z zakresu poszczególnych dziedzin gospodarki narodowej publikowane są w obszernych wydawnictwach statystycznych objętych serią „Statystyka polska”. RS 1962

Bieżące informacje statystyczne za okresy miesięczne i kwartalne publikowane są systematycznie w miesięczniku pt. „Biuletyn Statystyczny”. Czytelnicy zainteresowani szczegółowymi danymi, dotyczącymi poszczególnych dziedzin gospodarki narodowej, mogą korzystać z obszernych wydawnictw ukazujących się w serii pt. „Statystyka Polski”. RS 1964

Szczegółowe informacje dotyczące ważniejszych dziedzin gospodarki narodowej znajdą zainteresowani czytelnicy w różnorodnych źródłowych publikacjach statystycznych, ukazujących się w poszczególnych seriach wydawniczych GUS, a zwłaszcza w serii „Roczniki branżowe”. Czytelnicy, którzy pragną uzyskać dane statystyczne w szczegółowych przekrojach terytorialnych, mogą skorzystać z wydawnictw ukazujących się w serii „Statystyka Regionalna”. Dla potrzeb czytelników interesujących się analizami statystycznymi wydawane są publikacje w serii „Studia i prace statystyczne”. RS 1968

Uzupełnieniem RS w dziedzinie informacji statystycznych w szczegółowych przekrojach terytorialnych jest corocznie wydawana przez GUS publikacja pt. „Statystyka Powiatów” (w serii Statystyka Regionalna). RS 1969

Dla czytelników interesujących się bieżącymi informacjami statystycznymi za okresy miesięczne i kwartalne wydawany jest miesięcznik „Biuletyn Statystyczny”, a aktualne dane z zakresu porównań międzynarodowych publikowane są w kwartalniku (…). Informacje liczbowe dotyczące ważniejszych dziedzin gospodarki narodowej, w ujęciu bardziej szczegółowym zamieszczone są w różnorodnych źródłowych publikacjach statystycznych, ukazujących się w poszczególnych seriach wydawniczych GUS, a zwłaszcza w serii „Roczniki branżowe”. Czytelnicy, którzy pragną uzyskać dane statystyczne w szczegółowych przekrojach terytorialnych, mogą skorzystać z wydawnictw ukazujących się w serii „Statystyka Regionalna”. RS 1970

Uszczegóławiają informacje z poszczególnych dziedzin statystycznych prezentowanych w RS i MRS. Niektóre wydawnictwa co roku, inne co cyklicznie, co kilka lat lub okresowo w zależności od potrzeb odbiorców, stabilności danych, jak również możliwości opracowania i wydania. RS 1990

Stabilność tematyczna Roczników oraz dostosowywanie do potrzeb odbiorców

cdn.

Cel Rocznika

cdn.

1. udostępnianie jak największej liczbie czytelników w kraju informacji statystycznych o Polsce w możliwie najszerszym zakresie;
2. zbliżenie na tej drodze obywateli do zagadnień ogólnych i ułatwianie im współmyślenia i współdziałania w sprawach publicznych;
3. stworzenie dogodnego punktu oparcia przy realizowaniu gospodarki planowej;
4. podnoszenie kultury statystycznej i popularyzowanie statystyki w kraju;
5. informowanie zagranicy o sytuacji w Polsce.

Podejmując wydawanie Rocznika Statystycznego Główny Urząd Statystyczny nawiązuje do tradycji Małego Rocznika Statystycznego, którego dziesięć wydań ukazało się w okresie międzywojennym: pierwsze w 1930 roku, ostatnie w 1939 roku.

Zmianie uległ tytuł wydawnictwa. Już przed ostatnią wojną istniała dysproporcja między treścią a tytułem Małego Rocznika Statystycznego. Rocznik ten był pełnowartościowym, obszernym i bogatym w treść wydawnictwem, które wykroczyło poza początkowe intencje wydawców. Zamiast kieszonkowego informatora przekształcił się, chyba bez przesady rzec można, w najważniejszą książkę o Polsce. Przymiotnik „Mały” w tytule nie stał w żadnej proporcji do treści i znaczenia Rocznika.

Format Rocznika musiał ulec zmianie ze względów technicznych, natomiast starano się utrzymać ten sam układ tematów.

Główny Urząd Statystyczny podjął pracę po przerwie wywołanej wojną w marcu 1945 r. Okres, który nas dzieli od tego momentu, został wyzyskany na zgromadzenie danych statystycznych, będących wynikiem własnych badań Urzędu, jak i badań innych władz, urzędów i instytucyj w zakresie pozwalającym na ponowne podjęcie akcji publikowania Rocznika Statystycznego. Urząd zdaje sobie w pełni sprawę z licznych braków informacyjnych. Wiele bardzo ważnych tematów nie jest jeszcze w niniejszym Roczniku reprezentowanych. Nie udało się jeszcze uruchomić w pełni badań na wielu odcinkach statystyki. Liczne informacje z konieczności traktować należy jako fragmentaryczne lub tymczasowe. Mimo to, sądzimy, że Rocznik zawiera wiele cennych i użytecznych informacji. Jest częściowym obrazem dorobku osiągniętego przez Polskę w pierwszym, powojennym, a więc najtrudniejszym okresie organizowania i budowania życia społecznego, gospodarczego i kulturalnego kraju. Braki niniejszego wydania będą stopniowo uzupełniane w wydaniach następnych.

Główny Urząd Statystyczny, pragnąc jak najlepiej przystosować Rocznik Statystyczny do potrzeb osób korzystających z niego, prosi o nadsyłanie pod adresem Komitetu Redakcyjnego Urzędu (Warszawa, Narbutta 33) wszelkich spostrzeżeń, dotyczących treści i formy wydawnictwa. Uwagi i życzenia czytelników zostaną szczegółowo rozpatrzone i w miarę możności uwzględnione.

Redaktor Główny
K.  R O M A N I U K
Wiceprezes
Głównego Urzędu Statystycznego

Przewodniczący Komitetu Redakcyjnego
S T E F A N   S Z U L C
Prezes
Głównego Urzędu Statystycznego

Warszawa, w lipcu 1947

Mały Rocznik Statystyczny w ciągu dziesięciu lat przeszedł znaczną ewolucję. Będąc początkowo kieszonkową książeczką informacyjną, zawierającą krótkie liczbowe oświetlenie najważniejszych, że tak powiem, wytycznych tematów, rozszerzył kilkakrotnie zakres obejmowanych zagadnień. Większość zagadnień ujął wielostronniej i stał się podręczną encyklopedią, zbiorem podstawowych wiadomości o Polsce, tam gdzie one dają się ująć liczbowo. Krócej mówiąc, w ciągu dziesięciolecia Rocznik Statystyczny mały stopniowo stał się co do swej zawartości Rocznikiem dużym. Gdy ostatni „Rocznik Statystyki Rzeczypospolitej Polskiej” w roku 1930 zawierał 537 tablic dotyczących różnych zagadnień, to obecny Mały Rocznik Statystyczny zawiera 601 tablic. Lecz przytoczenie samej liczby tablic nie mówi jeszcze wszystkiego, należy bowiem mieć na uwadze, że większość tablic obecnego Małego Rocznika jest znacznie bogatsza pod względem tematów i cech w nich zawartych.

Zostało urzeczywistnione pragnienie, które wyraziłem w przedmowie do pierwszego wydania, Małego Rocznika Statystycznego, żeby się przyczynił do „spopularyzowania, pogłębienia i utrwalenia wiadomości o tym, czym jest istotnie dzisiejsza Polska”. Rocznik spopularyzował te wiadomości przez to, że stał się książką znaną i niezbędną dla szerokich kół społeczeństwa polskiego, rozbudowując swoją zawartość pogłębił wiedzę społeczeństwa i wreszcie, dając liczbowe ilustracje porównawcze dla Polski od czasu odzyskania niepodległości, a gdzie to było możliwe od okresów wcześniejszych, dał obraz Polski dynamicznej.

Muszę podkreślić, że rozwój Rocznika stał się możliwy dzięki dołożeniu niemałego trudu ze strony szeregu oddanych współpracowników, którzy w różnym czasie nie szczędzili wysiłków i czasu, aby to pionierskie u nas wydawnictwo uczynić coraz to lepszym.

Pozostaje jeszcze wyrazić nadzieję, że Mały Rocznik, zakańczając obecnie pierwsze dziesięciolecie swojego istnienia i zaczynając w najbliższej przyszłości drugie dziesięciolecie już jako duży Rocznik w małym formacie, w dalszym ciągu i coraz lepiej spełniać będzie zadania zakreślone w roku 1930 w pierwszej przedmowie do wydawnictwa.

Warszawa, w czerwcu 1939 r.

Przewodniczący Komitetu Redakcyjnego
EDWARD SZTURM DE SZTREM
Dyrektor Głównego Urzędu Statystycznego

Zmieniłem jednak swój stosunek do Rocznika Statystycznego, gdy zacząłem nabierać trochę rozumu. Zbiegło to się z początkiem mojej pisaniny do podziemnych gazetek podczas wojny. Udało mi się wtedy kupić w krakowskim antykwariacie prawdziwy rarytas: ostatni Rocznik Statystyczny II Rzeczypospolitej. Zdążono go wydrukować tuż przed wybuchem wojny, ale do księgarń trafiła tylko część nakładu. (Mam ten egzemplarz, pożółkły i naddarty do dzisiaj)

Zrozumiałem wówczas, jakie to pożyteczne wydawnictwo. Za jego pomocą można było skutecznie demaskować hitlerowskie kłamstwa propagandowe o przedwojennej gospodarce polskiej. Te moje ówczesne publicystyczne pierwociny, odbijane na „woskówce” w mikroskopijnym nakładzie pewnie nie miały wielu czytelników – za to ich autor miał kolosalną satysfakcję. To duża rzecz dla człowieka piszącego, jeśli może przystąpić do polemiki nie tylko z poczuciem moralnej wyższości nad przeciwnikiem, lecz gdy jest w stanie obalić jego tezy za pomocą rzeczowych argumentów.

Od tamtych czasów został mi sentyment do Rocznika Statystycznego. Wcale nie platoniczny: co roku kupuję nowy tom (na szczęście nie są przesadnie drogie) i pilnie go studiuję. W naszych czasach jest to lektura jeszcze ciekawsza niż przed wiekiem.”

Jerzy Serczyk; na podstawie tekstu z felietonu „Widziane z fotela” zamieszczonego w dzienniku toruńskim „Nowości” z dn. 17.11.2000 r. i cytowanego w „Wiadomościach Statystycznych” 2001, nr 1 s. 85

2. „(…) Polecam także wizytę w Głównym Urzędzie Statystycznym, gdzie można nabyć raporty np. ogólne i branżowe o koniunkturze w kraju, że nie wspomnę o samym Roczniku Statystycznym, który powinien być biblią każdego analityka rynku.”

Jarosław Zieliński, IT-Consulting;
na podstawie: http://www.skocz.pl/gazeta_it

3. „W poszukiwaniu pożądanych informacji sięgnąłem najpierw do Rocznika Statystycznego. Jest to publikacja, która jak się okazało podaje zadziwiająco dużo informacji. Po głębszej jednak analizie okazało się, że ma również poważne wady. Część danych (jak na przykład z NRA) jest nieprawdziwa a jednocześnie nie posiada komentarza o swojej nierzetelności. Ponadto Rocznik Statystyczny dostępny jest dopiero w bez mała rok po zakończeniu okresu, którego ma dotyczyć.”

Filip Czernicki;
na podstawie: http://www.fupp.org.pl/down/dostep.doc

4. „(…) Kolejna uwaga wstępna dotyczy stopnia legalności i rejestrowania migracji. W praktyce stosuje się czasem definicje zawężające pole opisu z tych właśnie względów, na przykład publikowane w Roczniku Statystycznym GUS dane na temat migracji zagranicznych na pobyt stały dotyczą, jak wiadomo, nie migracji a faktów zameldowania na pobyt stały.”

Małgorzata Markiewicz, Joanna Siwińska;
na podstawie: http://skocz.pl/reforma_wyd

5. Marian M. Drozdowski (Towarzystwo Miłośników Historii w Warszawie) wielokrotnie dokonywał w Kwartalniku Statystycznym recenzji roczników statystycznych, m. in. w 1998 r – RSRP, w 1999 i 2000 – MRSP. Zwracał on szczególną uwagę na niedocenianie wartości roczników przez środowiska intelektualne, mass-media i działaczy państwowo-samorządowych. W recenzji RSRP 1998 pisał: „W przeciwieństwie do lat 30. dane Rocznika nie wywołują wielkich debat społecznych. Jest to moim zdaniem wskaźnik zobojętnienia wielu środowisk na zagadnienia społeczne”. Marian M. Drozdowski w swoich recenzjach opisywał najważniejsze zagadnienia poruszane w poszczególnych działach rocznika, zwracał uwagę na ogrom informacji w nich zawartych. Na podstawie informacji z rocznika tworzył obraz Polski w danym roku.

Na podstawie publikacji Marka M. Drozdowskiego: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 1998, Kwartalnik Statystyczny nr 2/1999; III Rzeczpospolita w świetle Małego Rocznika Statystycznego 1999, Kwartalnik Statystyczny nr 4/1999; III Rzeczpospolita w świetle danych Małego Rocznika Statystycznego 2000, Kwartalnik Statystyczny nr 4/2000.

Uczeń Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 w Krotoszynie, wypowiedź zaczerpnięta z pracy konkursowej, wykonanej w ramach Ogólnopolskiego Konkursu Statystycznego w 2005 r.

2. „Dopiero w klasie III na lekcjach geografii nauczyliśmy się korzystać systematycznie i starannie z tego cennego źródła informacji, wzbogacającego i aktualizującego wiedzę o Polsce i świecie (…) Dzięki konkursowi dokładniej zapoznaliśmy się z Rocznikiem i odkryliśmy jego inne, ciekawsze oblicze.”

3. „Korzystanie z Małego Rocznika Statystycznego pozwoli mi lepiej zrozumieć procesy zachodzące w naszej gospodarce.”

4. „Już pierwsze minuty lekcji zapowiadały coś ciekawego, bowiem po dzwonku, zamiast otworzyć podręcznik czy zapisać temat, otrzymaliśmy Małe Roczniki Statystyczne i zaczęliśmy zapoznawać się z (…) na pierwszy rzut oka nieciekawie wyglądającymi zbiorami cyfr. Szybko jednak okazało się, że wystarczy poznać klucz do zamka, jakim jest rocznik, a niesamowicie ogromne i ciekawe wiadomości stają przed nami otworem.”

5. „Chcieliśmy również powiedzieć o czymś, co z pewnością jest ogromnym sukcesem twórców tego konkursu. Mianowicie zauważyliśmy, że nasi koledzy i koleżanki z przyjemnością i uwagą przeglądali roczniki, aby znaleźć nie tylko rozwiązanie ankiety, ale również informacje zupełnie jej niedotyczące, a związane z zainteresowaniem tych osób.”

Na podstawie: Z. Peuker, Opinie o konkursie ze znajomości MRS, Biuletyn Informacyjny PTS, nr 41/1997

6. „Nawet w dobie „wszechobecnego” internetu Roczniki Statystyczne dostarczają informacji aktualnych i wiarygodnych. To właśnie dzięki nim i pytaniom konkursu, możemy poszerzać naszą wiedzę o społeczeństwie, gospodarce oraz dokonywać porównań z krajami wybranych regionów świata.”

Nauczycielka statystyki w Kłodzkiej Szkole Przedsiębiorczości; na podstawie: Z. Peuker, XXXII Konkurs ze znajomości Małego Rocznika Statystycznego Polski, Warszawa 2003

7. „(…) Konkurs ma również duże znaczenie poznawcze, ponieważ młodzież korzystając z materiałów źródłowych (a takim jest Mały Rocznik Statystyczny) może dowiedzieć się wielu ciekawych wiadomości.”

Nauczycielka z Zespołu Szkół Ekonomicznych w Sanoku; na podstawie: Z. Peuker, Mały Rocznik Statystyczny 1988, XVIII Konkurs dla uczniów liceów ekonomicznych i ogólnokształcących, Warszawa 1989

8.

1. „Mały Rocznik Statystyczny Polski jest bardzo przydatnym, koniecznym i niezbędnym środkiem dydaktycznym w mojej szkole, stosowanym bardzo często na lekcjach przede wszystkim statystyki, geografii i pozostałych przedmiotach ekonomicznych.
2. Najczęściej MRSP jest używany jako aktualne źródło danych liczbowych, ale także jako źródło uzupełniające i aktualizujące podręczniki szkolne ułatwiające zrozumienie niektórych zagadnień. Bardzo często MRSP jest wykorzystywany jako podstawowe i samodzielne źródło informacji na dany temat.
3. Najczęściej wykorzystywane są informacje zawarte w MRSP dotyczące rynku pracy, szeroko rozumianej problematyki gospodarczej oraz zagadnień zawartych w przeglądzie międzynarodowym. Informacje oceniane są jako czytelne i zrozumiałe, wymagające jednak uwagi i koncentracji.
4. Czynnikiem ułatwiającym i zachęcającym do korzystania z MRSP jest jego powszechna dostępność, stanowiąca swego rodzaju tradycję szkoły.”

Uczeń Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 w Krotoszynie, wypowiedź zaczerpnięta z pracy konkursowej wykonanej w ramach XXXIV Ogólnopolskiego Konkursu Statystycznego w roku 2005

9. „Mały Rocznik Statystyczny Polski 2004 cieszy się ogromnym zainteresowaniem w szkole. Jest przydatny nie tylko na lekcjach z podstaw przedsiębiorczości, gdzie można obserwować dane związane z handlem i gastronomią, cenami, dochodami i spożyciem w gospodarstwach domowych, finansami, inwestycjami, rachunkami narodowymi oraz prywatyzacją gospodarki, lecz także na lekcjach wiedzy o społeczeństwie, gdzie przydatne są tabele dotyczące wymiaru sprawiedliwości i sądownictwa, a także organizacji państwa. Z Rocznika możemy korzystać na lekcji biologii, głównie z tabel związanych z ochroną środowiska oraz występowaniem parków narodowych, krajobrazowych i rezerwatów przyrody. Tablice dotyczące wyznań religijnych są dobrą pomocą na lekcjach religii, gdzie możemy zaobserwować, jakie istnieją wyznania w Polsce albo dowiedzieć się o wiernych kościoła rzymskokatolickiego na świecie oraz przyrównać ich do wiernych z naszego kraju. Podczas lekcji wiedzy o kulturze również Mały Rocznik Statystyczny 2004 może okazać się pomocny. Jednak Rocznik najbardziej przydatny jest na lekcjach geografii, gdzie korzysta się z tabel dotyczących transportu i łączności, przemysłu i budownictwa, handlu zagranicznego, rolnictwa, łowiectwa, leśnictwa i rybołówstwa, rynku pracy oraz warunków naturalnych Polski.

Osobiście Rocznik najczęściej służy mi właśnie na lekcjach geografii. Obecnie głównie korzystam z działu pod tytułem „Przegląd międzynarodowy”. Jest on mi bardzo pomocny w odnalezieniu państw przodujących w wydobyciu węgla kamiennego, ropy naftowej, produkcji samochodów osobowych, energii elektrycznej, transporcie. W Roczniku mam gotowe wykresy, które należy tylko odczytać i prawidłowo zinterpretować. Jest to ogromnym ułatwieniem w szkole, ponieważ nie trzeba przeglądać wielu książek, wystarczy otworzyć Rocznik na odpowiedniej stronie. Uważam, że bardzo dobrym pomysłem było wprowadzenie ciekawostek oraz ogólnych wiadomości zamieszczonych w ramkach. Pozwala to nam pobieżnie zorientować się w pożądanym przez nas temacie oraz zapobiega szukaniu tych treści w encyklopediach.”

Uczennica Zespołu Szkół Ekonomicznych w Tomaszowie Lubelskim, wypowiedź zaczerpnięta z pracy konkursowej, wykonanej w ramach Ogólnopolskiego Konkursu Statystycznego w 2005 r.

10. „(…) Tablice, wykresy i wyjaśnienia zamieszczone w Małym Rocznik Statystycznym 2004 są opublikowane w sposób na tyle przejrzysty i klarowny, że nie sposób ich nie zrozumieć. Są one przedstawione dość prostą metodą, nie przypominając zbytnio naukowego elaboratu, przez co nie budzą zniechęcenia czytelnika. Każda adnotacja tematyczna ubarwiona wykresem tudzież tabelą zawiera angielskojęzyczne tłumaczenie i jedynie te kwestie mogą być dla odbiorcy niezrozumiałe, bo przekaz danych w wykresach i tabelach jest jak najbardziej skonstruowany w sposób możliwie łatwy, aby każdy mógł z powodzeniem z niego korzystać”

Uczeń Zespołu Szkół Ekonomicznych w Gorzowie Wielkopolskim, wypowiedź zaczerpnięta z pracy konkursowej, wykonanej w ramach Ogólnopolskiego Konkursu Statystycznego w 2005 r.

11. „Na pochwałę zasługuje graficzna prezentacja danych. Tablice i wykresy zawarte w MRS są przejrzyste i łatwo się je czyta”.

Uczennica Zespołu Szkół w Tomaszowie Lubelskim, wypowiedź zaczerpnięta z pracy konkursowej, wykonanej w ramach Ogólnopolskiego Konkursu Statystycznego w 2005 r.

12. „Zawarte (w MRSP przyp. aut.) wykresy przemawiają do mojej wyobraźni, przez co przybliżają do statystyki i są czynnikiem jej popularyzacji”.

Uczennica Zespołu Szkół Ekonomicznych w Toruniu, wypowiedź zaczerpnięta z pracy konkursowej, wykonanej w ramach Ogólnopolskiego Konkursu Statystycznego w 2005 r.

13. Uczniowie tworzą również wierszyki na temat MRSP. Oto dwa z nich:

„Pochwała Małego Rocznika Statystycznego”

Rocznik Statystyczny
to wspaniała księga
Kto chce wiedzieć więcej
zaraz po nią sięga

Jeśli tylko chcesz wiedzieć
on ci zaraz powie
ile zjadł i wypił
zwykły polski człowiek

Ilu ludzi zmarło
ilu się zrodziło
O ile produkcja spadła
ile jej przybyło

Ile węgla spalono
ile drzew wycięto
ile „fiatów” jest w kraju
ile „cinquecento”

Ilu mamy biskupów
ilu nowych księży
Jak na rynku się kręci
nasz obrót pieniężny

Na którym miejscu w świecie
stoi kraj nasz drogi
może już jest bogaty?
Nie wciąż jeszcze ubogi

Wszystko to opisane
na miejscu widocznym
Liczone w stosunku miesięcznym
a nawet i rocznym

Jeśli chcesz to widzieć
nie zwlekaj kolego
Sięgaj zaraz do tomu
Rocznika Statystycznego!

Renata Pawelec, uczennica Zespołu Szkół Ekonomicznych w Tomaszowie Lubelskim; na podstawie: Z. Peuker, XXXII konkurs ze znajomości Małego Rocznika Statystycznego Polski dla uczniów szkół średnich, Centralna Biblioteka Statystyczna im. Stefana Szulca, Warszawa 2003

Jest nieoceniony w swojej wspaniałości
Niedościgły w formie, jak i dostępności

Jeśli chcesz być wiedzy bezkresną głębiną
Informacji wszelkich ostoją jedyną

Jeśli pragniesz kraj swój poznać od podszewki
On głód twój na wiedzę wnet nasyci wszelki

Anna Herda, uczennica Zespołu Szkół Ekonomicznych w Tomaszowie Lubelskim; na podstawie: Z. Peuker, XXXII konkurs ze znajomości Małego Rocznika Statystycznego Polski dla uczniów szkół średnich, Centralna Biblioteka Statystyczna im. Stefana Szulca, Warszawa 2003